संघटना आणि वारसा

परमात्मा एक सेवक नागरी सहकारी बँक, नागपूर

स्वरूप: सहकारी पतपेढी (शहरी सहकारी बँक).

स्थापना: १९७६ मध्ये बाबा जुमदेवजी यांनी स्थापना केली.

मुख्य कार्य: सेवकांना आणि सर्वसामान्य जनतेला, विशेषतः औपचारिक बँकिंग प्रणालीपासून वंचित असलेल्यांना, आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे आणि त्यांच्यामध्ये बचतीची सवय लावण्यास प्रोत्साहन देणे. ही बँक लहान व्यवसाय, गृहनिर्माण आणि वैयक्तिक गरजांसाठी कर्ज देते, तसेच स्वावलंबनावर भर देते.

महत्व: हे थेट मानव धर्माच्या आर्थिक जबाबदारीच्या तत्त्वाला संबोधित करते. सुलभ कर्ज उपलब्ध करून देऊन, ही बँक लोकांचे शोषण करणाऱ्या सावकारांपासून मुक्त करण्याचा आणि कारागीर व लहान उद्योजकांना नैतिक चौकटीत भरभराट करण्यास मदत करण्याचा उद्देश ठेवते.

परमात्मा एक सेवक बहुउद्देशीय ग्राहक भंडार, नागपूर

स्वरूप: बहुउद्देशीय ग्राहक सहकारी भंडार (बहुउद्देशीय म्हणजे अनेक उद्देशांसाठी; ग्राहक भंडार म्हणजे ग्राहकांचे दुकान).

मुख्य कार्य: सदस्यांना वाजवी दरात दर्जेदार अत्यावश्यक वस्तू आणि दैनंदिन गरजेच्या वस्तू पुरवणे. यामुळे मध्यस्थांची भूमिका संपुष्टात येते आणि सेवकांचे भाववाढ व भेसळीपासून संरक्षण होते, तसेच प्रामाणिक व्यापार पद्धतींना प्रोत्साहन मिळते.

महत्व: हे व्यापारातील सत्य/प्रामाणिकपणाच्या तत्त्वाचे प्रतिबिंब आहे आणि जीवनमानाचा खर्च स्थिर ठेवून समाजाच्या आर्थिक कल्याणाची खात्री देते.

परमात्मा एक सेवक दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्था (डेअरी सहकारी संस्था)

ठिकाणे: • सलाईमेटा, तालुका – रामटेक, जिल्हा – नागपूर • धोप, तालुका – मोहाडी, जिल्हा – भंडारा

स्वरूप आणि कार्य: दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्था. स्थानिक शेतकऱ्यांकडून दूध गोळा करते आणि त्यांना योग्य व वेळेवर भाव मिळेल याची खात्री करते. दोन्ही ठिकाणी समान पद्धतीने कार्य करते आणि ग्रामीण शेतकऱ्यांना आर्थिक लाभ मिळवून देते.

महत्व: ग्रामीण भागात आर्थिक स्थिरता वाढवते. शेतीमध्ये नैतिक पद्धतींना प्रोत्साहन देते आणि नियमित उत्पन्नाची खात्री देते, ज्यामुळे शोषण टाळले जाते आणि आत्मनिर्भरता वाढीस लागते.

परमात्मा एक सेवक धर्मार्थ दवाखाना (धर्मादाय रुग्णालये/दवाखाने)

ठिकाणे: • नागपूर • धोप, तालुका – मोहाडी, जिल्हा – भंडारा

स्वरूप आणि कार्य: धर्मादाय दवाखाना/क्लिनिक. गरीब आणि गरजू लोकांना सवलतीच्या दरात किंवा विनामूल्य मूलभूत वैद्यकीय सेवा, सल्ला आणि औषधे पुरवते, तसेच ज्या ग्रामीण भागात आरोग्य सेवांची उपलब्धता मर्यादित आहे, तेथेही आवश्यक आरोग्य सेवा पोहोचवते.

महत्व: सेवेचे मूळ मूल्य जपते. गरिबी आणि आरोग्य सेवांच्या अभावामुळे निर्माण होणाऱ्या आरोग्य समस्यांवर उपाय करते, ज्यामुळे मानवी जीवनाची गुणवत्ता सुधारते. मानव धर्माचा सर्वांगीण दृष्टिकोन दर्शवते—शारीरिक देहाची काळजी घेण्यासोबतच आध्यात्मिक प्रवासाला मार्गदर्शन करते.